Pączki boczne

U wszystkich roślin nasiennych pączki boczne występują w kątach liści, czyli w miejscu, gdzie górna powierzchnia liścia przechodzi w tkankę łodygi; są one przesunięte albo bardziej na łodygę, albo bardziej na podstawę. Na osi pędu może też uwypuklać się tkanka embrionalna tworząc brodawkę, która następnie staje się wspólnym zawiązkiem liścia i pędu bocznego. Na podłużnym przekroju stożka wzrostu pędu widzimy najmłodszy zawiązek pączka bocznego, zakładającego się często już w kącie najbardziej szczytowo umieszczonego zawiązka liścia. Starsze zawiązki pędów są już większe i zaczynają tworzyć zawiązki liści. Pączki powstające w kątach liści nazywamy pączkami kątowymi, rozwijające się zaś z nich pędy — pędami kątowymi. Continue reading „Pączki boczne”

Rośliny wiecznie zielone

Rośliny, które nie zrzucają liści przez kilka okresów wegetacyjnych, nazywamy roślinami wiecznie zielonymi ; przeciwstawiamy je roślinom w lecie zielonym, których liście funkcjonują tylko przez jeden okres wegetacyjny, potem opadają. Opadanie liści jest poprzedzone przez tworzenie się warstwy małych komórek miękiszowych, bogatych w plazmę i ziarna skrobi; warstwa ta powstaje, często dopiero krótko przed opadaniem liści, poprzecznie do podstawy ogonka liściowego, w wyniku lokalnego podziału komórek [warstwa odcinająca]. Tkanki mechaniczne w obrębie tej warstwy są silnie zredukowane; spośród tkanek o błonach zdrewniałych występują tu tylko elementy przewodzące wodę. Żyjący jeszcze liść odłącza się od łodygi właśnie w obrębie warstwy odcinającej, najczęściej wskutek ześluzowacenia blaszek środkowych jej komórek. Dzięki turgorowi następuje zaokrąglanie się poszczególnych komórek; rurki sitowe i naczynia ulegają przerwaniu. Continue reading „Rośliny wiecznie zielone”

Liście widłaków

Filogenetyczne pochodzenie liści widłaków jest sporne; niektórzy badacze uważają, iż powstały one w wyniku redukcji z dużych rozczłonkowanych liści, inni zaś uważają, iż stanowią one elementy morfologiczne całkowicie różne od liści: rozwinęły się mianowicie jako wyrostki powierzchniowe (emergencje) na bezlistnych jeszcze łodygach (telomach), jakie posiadały liczne psylofity (Psilophytinae). Możliwości asymilacji dwutlenku węgla przez pęd są tym większe, im więcej dany pęd ma liści asymilacyjnych, wystawionych na działanie światła. Pod tym względem rozgałęziony system pędowy ma dużą przewagę nad prosto wzniesionym pędem pojedynczym. Podobnie jak u roślin plechowych, również u roślin wyższych istnieją dwa sposoby rozgałęziania się pędów. Oś macierzysta może rozwidlać się, dając dwie osie pochodne [rozgałęzienie widlaste] (dichotomia); jest to typ rozgałęzienia występujący niemal wyłącznie u widłaków i niektórych z nimi blisko spokrewnionych klas Pteridophyta. Continue reading „Liście widłaków”

Komórki gruczołowe i tkanka gruczołowa

Oprócz komórek wydzielniczych spotyka się również w epidermie, parenchymie i w innych rodzajach tkanek komórki gruczołowe, występujące pojedynczo lub połączone w grupy. Mogą one być elementami pierwotnymi lub wtórnymi. Protoplasty tych komórek wydalają substancje przez ściany komórkowe na zewnątrz ciała rośliny lub do przestworów międzykomórkowych. Komórki gruczołowe, zawsze żywe, podobne są do komórek parenchymy, zazwyczaj jednak zawierają wiele plazmy i wielkie jądra komórkowe, jak komórki merystemów. Wydzielane substancje mają najczęściej znaczenie ekologiczne. Continue reading „Komórki gruczołowe i tkanka gruczołowa”

Symetria systemu pędowego i kierunek jego wzrostu

O pokroju systemu pędowego decydują przede wszystkim stosunki symetrii i kierunek wzrostu osi głównych oraz ułożenie osi bocznych i ich osi potomnych. Jeśli oś główna rośnie pionowo, określamy ją jako ortotropową (prosto wzniesioną). Oś główna ma w tym przypadku budowę promienistą. Jeśli dany system pędowy ma możliwości swobodnego rozrastania się na boki, wówczas oś główna tworzy rozmieszczone równomiernie naokoło plagiotropowe pędy boczne, wykazujące mniej lub bardziej wyraźną budowę grzbieto-brzuszną. Pędy pochodne bocznych pędów pierwszego rzędu rozgałęziają się W dalszym ciągu, przy czym rozgałęzienia te Są skierowane ku górze, np. Continue reading „Symetria systemu pędowego i kierunek jego wzrostu”

Postać systemu pędowego

U roślin jednoliściennych pierwszy liść stoi poprzecznie albo najczęściej środkowo na tylnej stronie pędu bocznego. Zwrócone ku pędowi liście leżące wyżej mogą przedstawiać odmienny typ ulistnienia, np. ulistnienie okółkowe albo skrętolegle. Pączki boczne mogą mieć takie samo ulistnienie jak oś macierzysta albo mają odmienny typ ulistnienia. Wygląd (habitus) systemu pędowego (pokrój rośliny) uwarunkowany jest: 1) ilością rzędów rozwijających się osi bocznych (następstwo pędów), 2) stosunkami symetrii oraz kierunkiem wzrostu osi głównej i jej osi pochodnych, 3) położeniem osi bocznych na osiach macierzystych a także 4) tempem rozwojowym i zorientowaniem osi bocznych różnych rzędów względem równorzędnych gałęzi oraz względem ich osi macierzystych.

Różnice w wyglądzie systemów pędowych wykazują często wyraźny związek ze sposobem życia roślin. Continue reading „Postać systemu pędowego”

Utwory zlokalizowane na pędach

Wszystkie utwory zlokalizowane na pędzie bocznym w miejscach pomiędzy jego płaszczyzną poprzeczną a jego liściem okrywającym określamy jako leżące z przodu; z tyłu zaś leżą te utwory, które występują na pędzie bocznym pomiędzy płaszczyzną poprzeczną a pędem macierzystym. Mówimy, iż bocznie zorientowane są na pędzie kątowym te utwory, które leżą w płaszczyźnie poprzecznej, ale w bok od płaszczyzny środkowej (bocznie w prawo, bocznie w lewo). Położenie środkowe na gałęzi bocznej mają wszystkie utwory leżące w płaszczyźnie środkowej, poprzeczne zaś wszystkie utwory występujące w płaszczyźnie poprzecznej, w końcu położenie danego utworu określamy jako skośne, jeżeli występuje on skośnie ku przodowi albo skośnie ku tyłowi (a wiec pomiędzy płaszczyzną środkowa i poprzeczną). często dwa nerwy boczne, zaznaczone jako żeberka, nie ma natomiast nerwu środkowego; przedliść taki mógł powstać przypuszczalnie w rozwoju filogenetycznym przez zrośnięcie się dwóch przedliści bocznych. U roślin dwuliściennych obydwa przedliście pączka kątowego stoją poprzecznie po prawej i lewej stronie, naprzeciwlegle albo skrętolegle; Liście pączków bocznych różnicujące się najbliżej nasady, bezpośrednio ponad liśćmi wspierającymi, mają ściśle określone położenie zarówno w stosunku do liścia wspierającego, jak i do pędu macierzystego; położenie tych liści jest niezależne od rozmieszczenia liści wyżej stojących na pędzie. Continue reading „Utwory zlokalizowane na pędach”

Pochodzenie pędów

Pędy mogą być pochodzenia wewnętrznego, czyli endogenicznego; w ciągu rozwoju muszą one przebijać leżące na zewnątrz tkanki. Pochodzenie endogeniczne jest regułą dla pędów przybyszowych powstających na korzeniach; na łodygach rozwijają się one również przeważnie w ten sposób; natomiast na liściach powstają wyłącznie egzogenicznie. Pędy przybyszowe wyrastają często z korzeni roślin zielnych (np. Concolvulus arvensis, Rumev acetosella, Cirsium arvense), krzewów (Rubus, Rosa, Corylus) albo drzew (Populus, Ulmus, Robinia), Mogą one również — jakkolwiek rzadziej — wyrastać z liści (Cardamine pratensis, Nasturtium officinale, pewne paprocie zielne), U niektórych roślin dopiero rozfragmentowanie ciała rośliny wywołuje powstawanie utworów przybyszowych. Wyrastają one np. Continue reading „Pochodzenie pędów”

Typy rozgałęzienia

Jeżeli więcej niż dwie osie boczne w dalszym ciągu rozgałęziają się, mówimy 0 wierzchotce wieloramiennej (pchasium). Osie boczne wyrastają zwykle w pobliżu górnego końca pędu macierzystego, skąd wystrzelają na wszystkie strony — u niektórych roślin podobnie jak w baldaszku — skośnie ku górze (np. Euphorbia cyparissias). Jeżeli rozgałęziają się w dalszym ciągu zawsze tylko dwie gałęzie boczne tego samego rzędu (tworzące się w kątach dwu najwyższych naprzeciwległych liści), mówimy o wierzchotce dwuramiennej (dichasium). Ten typ rozgałęzienia, występujący np. Continue reading „Typy rozgałęzienia”